Adana’nın Ulucamii Mahallesi’nde, tarihî merkezde yer alan Ağca Mescidi; sade ölçülerinin ardında dikkat çekici bir geçmiş ve taş işçiliği taşıyor. Gündüz çekilmiş fotoğrafında kubbesi, kemerli penceresi ve açık renkli taş cephesi görülüyor. Önündeki ahşap sundurma yapıya sonradan eklenmiş gündelik bir kullanım katmanı gibi dururken, yanındaki ağaç da mescidin şehir içindeki çevresini tamamlıyor. Fotoğraftaki ayrıntılar, burayı yalnızca ibadet edilen küçük bir yapı değil, Adana’nın eski mahalle dokusunun içinde korunmuş bir tarih parçası olarak düşünmeye çağırıyor.
Google Haritalar’daki uzun bir ziyaretçi değerlendirmesi, yapının Ağcabey tarafından Ramazanoğlu Şahabeddin Bey döneminde yaptırıldığını aktarıyor. Aynı yorumda, kapı çevresindeki kuş izlerinden hareketle yapılan ebced hesabının doğru kabul edilmesi hâlinde mescidin 812 Hicrî, yani 1489 yılına tarihlenebileceği belirtiliyor. Bu tarihlendirme yorumda da kesinleşmiş bir bilgi olarak değil, bir değerlendirme olarak sunuluyor. Giriş üzerindeki kitabede okunan 1184 Hicrî (1770) tarihinin ise Hacı Hasan Ağa’nın yaptırdığı kapsamlı bir onarımla ilişkilendirildiği anlatılıyor. Ziyaretçi, yapının 1964 ve 1998 depremlerinde zarar gördüğünü, 2004’te Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından onarıldığını da aktarıyor. Bu tarihî bilgiler ziyaretçi yorumundaki anlatıma dayanıyor.
Mimari açıdan yorumda, yaklaşık on metreye on metre ölçülerinde, kare planlı ve tek kubbeli küçük bir mescitten söz ediliyor. Taş duvarlar, kubbeye geçişte kullanılan pandantifler ve kapı çevresindeki bitkisel süslemeler yapının öne çıkarılan özellikleri arasında. Bir başka ziyaretçi de taş mihrabın ve girişteki bezemelerin etkileyici olduğunu belirtiyor. Harita yorumlarından birinde ayrıca pazartesi günleri akşam namazı ile yatsı arasında ders yapıldığı duyurulmuş; bu program bilgisinin hâlen geçerli olduğunu doğrulayamadık.
Ağca Mescidi, Ulu Cami çevresindeki tarihî Adana’yı gezerken kısa bir uğrak olarak değerlendirilebilir. Fotoğrafta görülen kubbeli taş yapısı ve yorumlarda aktarılan mimari ayrıntıları, burada verilecek kısa bir molaya tarihî bir bağlam kazandırıyor.